تعمیر و نگهداری دیگ بخار از مهمترین اقدامات برای افزایش ایمنی، کاهش هزینههای تعمیرات و حفظ پایداری عملکرد سیستم است. دیگهای بخار تحت فشار و دمای بالا کار میکنند و هرگونه نقص در سرویس یا بهرهبرداری از آنها، علاوه بر خسارت مالی، میتواند خطرات جدی برای تجهیزات و افراد به همراه داشته باشد.
دیگ بخار یکی از حساسترین تجهیزات موتورخانه محسوب میشود و بخش قابل توجهی از تعمیر موتورخانه و نگهداری موتورخانه به سرویس، بازرسی و عیبیابی این تجهیز اختصاص دارد. آشنایی با طرز کار موتورخانه نیز به درک بهتر نحوه عملکرد دیگ بخار و نگهداری صحیح آن کمک میکند.
اصول تعمیر و نگهداری دیگ بخار
بسیاری از کارخانهها، بهویژه صنایع شیمیایی، غذایی و تولیدی، به تأمین پیوسته بخار نیاز دارند. در صورتی که دیگ بخار به هر دلیلی از مدار خارج شود، ممکن است فرآیند تولید متوقف شده و خسارتهای قابل توجهی به مجموعه وارد شود.
دیگهای بخار امروزی نسبت به نسلهای قدیمی بسیار پیشرفتهتر هستند. استفاده از مشعلهای مدرن با قابلیت تنظیم دقیق نسبت سوخت و هوا، سیستمهای کنترلی هوشمند، تجهیزات مانیتورینگ مرکزی و سامانههای کاهش آلایندههایی مانند NOX باعث شده است راندمان، ایمنی و کیفیت عملکرد این تجهیزات افزایش پیدا کند.
به همین دلیل، تعمیر و نگهداری این تجهیزات نیز نسبت به گذشته تخصصیتر شده است. امروزه بسیاری از مجموعهها از سیستمهای مدیریت نگهداری برنامهریزیشده (PM) استفاده میکنند تا تمامی بازدیدها، اندازهگیریها و سرویسهای دورهای طبق برنامه مشخص انجام شود. برای مثال، اپراتور موظف است فشار، دما و عملکرد تجهیزات کنترلی را بهصورت روزانه ثبت و بررسی کند.
در بسیاری از پروژهها، سرویس دیگ بخار به شرکتهای متخصص واگذار میشود. در این حالت لازم است تمامی خدمات مورد انتظار، محدوده مسئولیتها و برنامه زمانبندی سرویسها بهطور دقیق در قرارداد ذکر شود.
بازرسیهای منظم دیگ بخار
دیگ بخار حداقل سالی یک بار باید بهصورت کامل بازرسی و تمیزکاری شود. این بازدید شامل بررسی نشتیها، کیفیت احتراق، عملکرد مشعل، کنترلکنندهها، سنسورها، شیرآلات، آجرهای نسوز و سایر اجزای اصلی دیگ است.
در زمان بازرسی، موارد زیر باید با دقت کنترل شوند:
- عملکرد صحیح شیرهای کنترلی
- سلامت سنسورها و تجهیزات ایمنی
- عدم وجود نشتی در واشرها و اتصالات
- تنظیم بودن کنترلکنندهها
- وضعیت آجرهای نسوز و محفظه احتراق
- کیفیت احتراق مشعل
در دیگهایی که با سوختهای سنگین مانند مازوت یا گازوئیل کار میکنند، یا تجهیزاتی که به دفعات زیاد خاموش و روشن میشوند، فاصله بین بازدیدها باید کمتر باشد. همچنین در محیطهای آلوده و دارای گرد و غبار، انجام بازرسیهای فصلی یا حتی ماهانه توصیه میشود.
علاوه بر خود دیگ، تجهیزات جانبی مانند پمپ آب تغذیه، هوازدا، سیستم تصفیه آب و تجهیزات احتراق نیز باید در برنامه سرویس دورهای قرار داشته باشند. استفاده از سیستم مناسب حرارت مرکزی و اجرای صحیح نگهداری، نقش مهمی در افزایش عمر این تجهیزات دارد.
قرارداد نگهداری دیگ بخار
تنظیم قرارداد تعمیر و نگهداری دیگ بخار نیازمند بررسی دقیق شرایط بهرهبرداری، ظرفیت تجهیزات و خدمات مورد نیاز است. هرچه دامنه خدمات کاملتر باشد، هزینه قرارداد نیز افزایش خواهد یافت.
مبلغ قرارداد
هزینه قرارداد معمولاً به عوامل زیر بستگی دارد:
- ظرفیت دیگ بخار: سرویس و نگهداری دیگهای بزرگتر به دلیل حجم تجهیزات و زمان بیشتر، هزینه بالاتری دارد.
- نوع سوخت: نگهداری دیگهای گازوئیلسوز یا مازوتسوز نسبت به دیگهای گازسوز هزینه بیشتری دارد، زیرا رسوبات و آلودگی بیشتری ایجاد میکنند.
- شرایط بهرهبرداری: دیگهای بخار فشار بالا یا تجهیزاتی که به دفعات خاموش و روشن میشوند، به سرویسهای تخصصیتر و بازدیدهای بیشتری نیاز دارند.
در صورتی که در موتورخانه از مشعل گازی استفاده میشود، تنظیم صحیح احتراق و سرویس دورهای مشعل نیز باید در قرارداد لحاظ شود.
مواردی که باید در قرارداد ذکر شوند
اگر قرارداد تنها شامل دیگ بخار باشد، هزینه کمتری خواهد داشت؛ اما معمولاً پیشنهاد میشود تجهیزات جانبی نیز در محدوده خدمات قرار گیرند تا از بروز خرابیهای زنجیرهای جلوگیری شود.
سرویسهای اضطراری شبانهروزی
در بسیاری از صنایع، توقف تولید بخار قابل قبول نیست. بنابراین ارائه خدمات اضطراری ۲۴ ساعته، تأمین قطعات یدکی و اعزام سریع تکنسین از موارد مهم قرارداد به شمار میرود.
در برخی قراردادها، هزینه رفتوآمد نیروهای سرویس نیز بهصورت جداگانه محاسبه میشود؛ بنابراین بهتر است این موضوع پیش از عقد قرارداد مشخص شود.
نگهداری برنامهریزیشده (Planned Maintenance)
بازرسی سالانه تنها بخشی از فرآیند نگهداری است. برای دستیابی به عملکرد پایدار، لازم است برنامه منظم تعمیرات پیشگیرانه تدوین شود. چنین برنامهای علاوه بر کاهش خرابیها، هزینههای تعمیرات اساسی را نیز به میزان قابل توجهی کاهش میدهد.
در این روش، اپراتور باید بهصورت روزانه وضعیت فشار، دما و عملکرد دیگ را ثبت کند و هر هفته تجهیزات مکانیکی و الکتریکی را مورد بررسی قرار دهد. در صورت مشاهده هرگونه ایراد، لازم است موضوع به شرکت سرویسدهنده اطلاع داده شود. همچنین بازدیدهای ماهانه، فصلی، ششماهه و سالانه مطابق برنامه انجام میشوند.
در ساختمانهایی که دارای موتورخانه کوچک هستند نیز اجرای برنامه تعمیرات پیشگیرانه، از خرابیهای پرهزینه جلوگیری کرده و عمر تجهیزات را افزایش میدهد. همچنین در ابتدای فصل سرما انجام عملیات تغییر فصل موتورخانه اهمیت زیادی در آمادهسازی دیگ بخار دارد.
انتخاب پیمانکار تعمیر و نگهداری دیگ بخار
برای جلوگیری از توقف تولید بخار یا اختلال در عملکرد سیستم گرمایشی، باید تعمیر و نگهداری دیگ بخار به شرکتهای متخصص و دارای تجربه کافی واگذار شود. انتخاب پیمانکار مناسب باعث افزایش قابلیت اطمینان تجهیزات و کاهش هزینههای بهرهبرداری خواهد شد.
در زمان انتخاب پیمانکار، بهتر است موارد زیر بررسی شود:
- اجرای کامل دستورالعملهای کارخانه سازنده دیگ بخار.
- استفاده از قطعات اصلی و استاندارد در تعمیرات.
- بهکارگیری نیروهای متخصص و آموزشدیده.
- انجام بازدیدهای دورهای طبق برنامه زمانبندی مشخص.
- امکان ارائه خدمات اضطراری در صورت بروز خرابی.
- ارائه گزارشهای فنی پس از هر بازدید یا سرویس.
در پروژههای جدید نیز رعایت اصول طراحی موتورخانه گرمایشی، انتخاب صحیح انواع دیگ موتورخانه و استفاده از تجهیزات مناسب مانند دیگ چدنی، نقش مهمی در کاهش هزینههای تعمیر و نگهداری در سالهای آینده خواهد داشت.
جدول ۱: بازرسیهای اساسی سالانه دیگ بخار
|
برنامه پیشنهادی تعمیر و نگهداری دیگ بخار
اجرای یک برنامه منظم تعمیرات پیشگیرانه، احتمال خرابیهای ناگهانی را کاهش داده و باعث افزایش راندمان و عمر مفید دیگ بخار میشود.
جدول ۲: برنامه پیشنهادی تعمیر و نگهداری دیگ بخار
بازدیدهای روزانه
بازدیدهای هفتگی
بازدیدهای ماهانه یا فصلی
بازدیدهای ششماهه
بازدیدهای سالانه
|
نگهداری اصولی دیگ بخار علاوه بر افزایش ایمنی، موجب کاهش هزینههای تعمیرات، کاهش مصرف سوخت و افزایش قابلیت اطمینان تجهیزات خواهد شد. اگر این عملیات مطابق برنامه و توسط افراد متخصص انجام شود، احتمال توقف ناگهانی سیستم به حداقل میرسد و عمر مفید دیگ بخار نیز به شکل قابل توجهی افزایش پیدا میکند. در کنار سرویس دیگ بخار، بررسی سایر تجهیزات موتورخانه نیز اهمیت زیادی دارد و در بسیاری از پروژهها همزمان با سرویس تجهیزات سرمایشی مانند سرویس چیلر انجام میشود.
تحریریه تیم خدمات فنی مهندسی به فیکس
