این مقاله به بررسی دقیق عوامل استهلاک تجهیزات در تعمیرات و نگهداری و همچنین بررسی هزینههای ناشی از آن میپردازد.
بررسی عوامل استهلاک تجهیزات و دستگاهها
روشن است که در اغلب موارد، با گذشت زمان و کارکرد دستگاهها از ارزش آنها کاسته میشود یا به عبارت دیگر مستهلک میشوند. تعویض دستگاههای فرسوده با دستگاههای نو، نیازمند سرمایهگذاری و صرف هزینه است. اطلاع از عوامل استهلاک تجهیزات و تاسیسات، در تصمیمگیری مدیریت فنی و مهندسی نگهداری و تعمیرات برای تعویض یا نگهداشتن آنها بسیار موثر است. عوامل موثر در کاهش ارزش دستگاهها و تجهیزات به سه دسته تقسیم میشوند:
۱- کاهش ارزش به دلیل فرسودگی و کهنهشدن
توان، دقت و در نتیجه کارایی دستگاهها به دلیل کارکرد و فرسودگی کاهش مییابد و همین امر باعث افت ارزش دستگاهها میشود.
۲- کاهش ارزش به دلیل تغییر خواستهها از دستگاهها و تجهیزات
ممکن است تجهیزات و دستگاهها هنوز به فرسودگی نرسیده و قابلیت انجام وظایف خود را داشته باشند، اما خواستههای استفادهکنندگان از آنها تغییر کند.
برای مثال، دستگاه هواکشی که با ظرفیت CFM ۱۰۰۰ طراحی شده و هماکنون نیز همین ظرفیت را دارد، ممکن است به دلیل تغییر شرایط فضای مورد بهرهبرداری، نیاز به یک هواکش با ظرفیت CFM ۱۲۰۰ ایجاد شود؛ در نتیجه چون هواکش قدیمی توان پاسخگویی به این نیاز جدید را ندارد، عملاً ارزش خود را از دست میدهد.
۳- کاهش ارزش به دلیل پیشرفتهای تکنولوژیکی
تجهیزات و دستگاههای جدید با قابلیتهای بهتر مرتباً وارد بازار میشوند؛ به همین دلیل مصرفکنندگان به سمت خرید تجهیزات جدید تمایل پیدا میکنند و دستگاههای قدیمی کنار گذاشته میشوند. این روند بهخودیخود ارزش دستگاههای قدیمی را کاهش میدهد.
در هر صورت، با مستهلکشدن یک دستگاه به هر دلیل ممکن، لازم است موضوع جایگزینی آن با تجهیز جدید مورد ارزیابی اقتصادی قرار گیرد و درباره آن تصمیمگیری شود.
کنار گذاشتن تجهیزات و دستگاهها در زمان مناسب، با توجه به هزینههای جایگزینی و میزان بهبود کارایی، باید مورد ارزیابی قرار گیرد.
نحوه گزارش هزینهها
هدف از ارائه گزارش هزینه، تهیه مدلی برای بررسی جنبههای مختلف فعالیتهای نگهداری و تعمیرات است؛ ضمن اینکه ذخیره اطلاعات برای تجزیهوتحلیلهای آینده را هم در بر میگیرد.
سوابق هزینههای نگهداری و تعمیرات را نباید با سوابق فعالیتهای اجرایی روی دستگاهها و تجهیزات اشتباه گرفت. گزارش هزینهها را میتوان در فایل نگه داشت و برای تجزیهوتحلیلهای بعدی به آن رجوع کرد، یا با بررسی مداوم، نقاطی را که نشاندهنده روند رو به افزایش هزینه تعمیرات هستند شناسایی کرد.
از گزارشهای هزینه میتوان برای مقاصد بودجهای هم استفاده کرد؛ به این ترتیب میتوان بخشهایی را که در آینده مخارج تعمیراتی بیشتری خواهند داشت شناسایی کرد.
در شکل شماره ۳ مقاله هزینه تعمیرات و نگهداری، نحوه ارائه خلاصه گزارش هزینههای ماهیانه نگهداری و تعمیرات آمده است. لازم است در هر ماه، با استفاده از این فرم، هزینههای ماهیانه و مقایسه آن با ماه مشابه سال قبل و درصد کاهش یا افزایش هزینهها محاسبه شود.
ردیف میزان بودجه و محاسبه اختلاف آن با جمع کل هزینه واقعی، توسط دفتر برنامهریزی تکمیل و انجام میشود.
کل نفرساعت ماه جاری از فرمهای برگ دستور عملیات نگهداری و تعمیرات و همچنین کارتهای عملیات بازرسی و سرویسهای روزانه، هفتگی، ماهیانه و سالیانه استخراج و در جدول موردبحث جایگزین میشود.
تجزیهوتحلیل هزینهها
با توجه به بالارفتن هزینهها و لزوم افزایش بودجه سالیانه با نرخی منظم (که به عوامل مختلف بستگی دارد)، مدیر نگهداری و تعمیرات باید بهدنبال روشهای مناسبتر انجام کار، برنامهریزی دقیقتر و استفاده موثرتر از نیروی انسانی و مواد باشد؛ بنابراین در تعیین سیاستهای بهینه برای تعمیرات پیشگیرانه، فقط عامل کارایی کافی نیست و باید به عوامل هزینه هم توجه شود.
اصولاً هزینههای مربوط به اقدامات پیشگیرانه یا نگهداری، و هزینههای مربوط به تعمیرات اصلاحی، در جهت عکس یکدیگر تغییر میکنند: هرچه میزان و درجه فعالیتهای نگهداری (DOPM) افزایش یابد، هزینههای مربوط به آن هم بیشتر میشود.
در مقابل، اجرای صحیح حفاظت و پیشگیری، نیاز به تعمیرات اصلاحی و در نتیجه هزینههای مربوط به آن را کاهش میدهد (بهاستثنای تعمیرات اصلاحی ناشی از عیب ساخت). در واقع با افزایش درجه فعالیتهای نگهداری و اجرای دقیق طرح پیشگیری، ابتدا هزینه کلی نگهداری و تعمیرات کاهش مییابد و پس از رسیدن به یک مقدار حداقل، دوباره افزایش پیدا میکند. شکل ۱ این روابط را نشان میدهد.
بنابراین در زمینه عملیات تعمیراتی و فعالیتهای نگهداری، باید طوری برنامهریزی شود که کل هزینههای نگهداری و تعمیرات، همانند تعمیر و نگهداری موتورخانه، در نقطه بهینه (نقطه M) قرار گیرد و درجه فعالیتهای نگهداری منطبق با همین نقطه بهینه عمل کند؛ برای مثال با بررسی روشهای زمانسنجی و کاهش زمان سرویس، عیبیابی و تعمیرات جزئی.
شکل ۱: هزینه تعمیرات و نگهداری در قبال فعالیتهای نگهداری
با توجه به اینکه در فعالیتهای نگهداری و تعمیراتی، معمولترین انواع هزینهها عبارتاند از:
الف- هزینههای اجرتی که به تعداد کارکنان موردنیاز بستگی دارد و تابع تغییر در درجه نگهداری است.
ب- هزینههای مربوط به قطعات و مواد مصرفی که با افزایش درجه نگهداری بیشتر میشود.
ج- هزینههای خوابیدگی، یعنی هزینهای که در اثر توقف دستگاه (برای تعویض قطعه و مواردی از این دست) ایجاد میشود؛ برای مثال زمانی که تعمیرات توسط پیمانکار انجام میشود، یا وقتی برای جبران توقف دستگاه در حال تعمیر، بار اضافی روی دستگاه دیگری (مانند توقف یکی از چیلرهای تراکمی) تحمیل میشود. در این موارد باید برنامهریزی صحیحی صورت گیرد که زمان خوابیدگی دستگاه، تاثیر نامطلوبی بر عملکرد کل سیستم تاسیساتی نگذارد.
حال که هزینهها و خرجهای نگهداری بررسی شد، لازم است منافع و دستاوردهای نگهداری هم مورد توجه قرار گیرند:
الف- کاهش کل هزینههای تعمیراتی شامل هزینههای اجرتی، هزینههای قطعات و مواد مصرفی و هزینه خوابیدگی مربوط به عملیات تعمیراتی.
ب- کاهش هزینههای ناشی از آسیب به کل دستگاه در اثر ازکارافتادگی و خرابی قطعات، بهویژه از آنجا که عملیات تعمیراتی، برخلاف نگهداری، قابل برنامهریزی نظاممند نیست.
ج- افزایش عمر دستگاه و افزایش ارزش اسقاطی نهایی آن.
د- ارتقای کیفیت بهرهبرداری.
هـ- افزایش راندمان و بالابردن ضریب اطمینان مجموعه سیستم تاسیساتی.
در تجزیهوتحلیل جامع هزینههای تعمیراتی، عامل هزینههای اجرتی بهعنوان شاخص اصلی بررسی میشود. بدیهی است هرچه حجم نیروی انسانی یا تعداد افراد گروه تعمیراتی افزایش یابد، هزینه مربوط هم به همان نسبت بیشتر میشود؛ اما در مقابل، این کار موجب تسریع عملیات تعمیراتی میشود و زمان و هزینه ناشی از خوابیدگی دستگاه را کاهش میدهد.
شکل ۲ تغییرات کل هزینه تعمیرات را بر اساس حجم نیروی انسانی و به نسبت تعداد افراد گروه تعمیراتی نشان میدهد؛ همانطور که مشاهده میشود، این هزینه در نقطه معینی و به ازای تعداد معینی از افراد گروه تعمیراتی به حداقل مقدار ممکن خود میرسد (نقطه M). محاسبات دقیق این موضوع با استفاده از تئوری صف و تحلیل خط انتظار امکانپذیر است که از شرح آن در اینجا صرفنظر میشود.
همانطور که در شکل مشاهده میشود، هدف مدیریت نگهداری و تعمیر و سرمایهگذاری بعدی، حذف کامل هزینه نیست، بلکه بهحداقلرساندن آن است.
شکل ۲: مجموع هزینههای اجرتی و هزینههای ناشی از خوابیدگی دستگاه در قبال تعداد افراد گروه تعمیراتی
همانطور که دیده شد، برای درجه معینی از فعالیتهای نگهداری، کل هزینههای تعمیر و نگهداری به حداقل مقدار ممکن خود میرسد؛ اما تعیین این درجه بر حسب شرایط خاص هر پروژه متفاوت است و میتواند از یک انتهای منحنی کل هزینه تا انتهای دیگر آن تغییر کند. برای مثال، در مورد تعویض لامپها، میتوان پس از سوختن هر لامپ آن را تعویض کرد و ضرورتی برای تعویض لامپهای سالم در حال کار وجود ندارد.
سیاستهای نگهداری و تعمیرات، مانند اصول سرویس و نگهداری مشعلها، بر محور کاهش جمع این هزینهها و سایر هزینههای متفرقه مرتبط با امور نگهداری و تعمیرات قابل تعیین است.
تجزیهوتحلیل فنی-اقتصادی روشهای راهبری، نگهداری و تعمیرات بهکاررفته
در بخش نگهداری و تعمیرات، گزارشها، اطلاعات و آمار فعالیتهای انجامشده تجزیهوتحلیل میشوند. هدف این تجزیهوتحلیل، ارزیابی مشکلات نگهداری و تعمیرات یک سازمان برای ارائه توصیههای بهبود است. در این تجزیهوتحلیل، عمدتاً مطالب زیر بررسی میشود:
۱- زیانهای ناشی از توقف دستگاهها به تفکیک
۲- زمانهای مصرفشده برای تعمیر (به تفکیک انواع خرابی، دستگاه و تجهیزات)
۳- دلایل عمده ایجاد خرابیها
از نتایج ردیف ۱ فواید زیر حاصل میشود:
- نسبت واقعی ازکارافتادگی به زمان کارکرد
- بهسازی روشها و برنامههای پیشگیری (تغییر تواتر بازرسی، تغییر روشهای بازرسی و سرویس)
از نتایج ردیف ۲ فواید زیر حاصل میشود:
- تقویت تخصص افراد
- فراهمآوردن قطعات یدکی و تجهیزات در حد اقتصادی
- آموزش روشهای عیبیابی
- تعیین سازندگان مناسب قطعات یدکی و تجهیزات (ارزیابی کیفیت سازندگان از نظر قابلیت اطمینان محصولات و قابلیت تعمیرپذیری دستگاه)
از نتایج ردیف ۳ فواید زیر حاصل میشود:
- تغییر و تصحیح روشهای کنترل و نحوه بهرهبرداری
- تصحیح نحوه اجرای روشهای نگهداری و تعمیرات
اطلاعات و آماری که در تجزیهوتحلیل فنی-اقتصادی روشهای راهبری، نگهداری و تعمیرات بهکاررفته میتواند بهصورت موثر و کارا مورد استفاده قرار گیرد، به شرح زیر خلاصه میشود:
۱- درصد کارهای تعمیراتی برنامهریزیشده (غیراضطراری) نسبت به کل کارهای انجامشده (بر حسب هزینههای مصرفشده یا نیروی انسانی بهکارگرفتهشده)
۲- ساعات ازکارافتادگی دستگاهها و دلایل آن، به تفکیک انواع تجهیزات و دستگاهها
۳- آمار هزینههای نگهداری و تعمیرات انجامشده برای تجهیزات، به تفکیک انواع تجهیزات و دستگاه
۴- نسبت هزینههای مصرفشده برای تعمیرات پیشگیرانه به کل هزینههای مصرفشده برای تعمیرات
۵- میزان کارکرد و بازدیدهای عملی کارکنان نگهداری و تعمیرات
۶- مقادیر هزینه مصرفشده برای تعمیرات، کدهای ۲۱۱ تا ۲۱۶ مذکور در جدول کدگذاری هزینهها
۷- آماری از زمانهای مصرفشده در فرآیند تعمیرات، شامل آمادگی، عیبیابی، تعویض قطعه، تعمیر قطعه، نصب مجدد قطعه، آزمایش و راهاندازی
از آنجا که ثبت تمام جزئیات و تجزیهوتحلیل فوق وقتگیر و پرهزینه است، برای رعایت صرفهجویی، بهتر است این کار فقط در بخشهایی که حجم بالای ارزش مالی دارند انجام شود.
برای راهبرد پس از سرمایهگذاری، راهبردهای نگهداری و تعمیر باید در ارتباط با نرخ فرسودگی تجهیزات باشد، که اغلب به معنای اتخاذ یک سیاست نگهداری و تعمیر از طریق انتخاب انواع مختلف مداخله یا تصمیمگیری درباره نوسازی بخشی یا کلی و بهروزرسانی فناوری است. اقداماتی از این نوع میتواند چرخه عمر تجهیزات را بهینه کند؛ این روش بخشی از یک راهبرد واقعی است که عمل پس از سرمایهگذاری — و از این رو تعمیر و نگهداری — را به یک مرکز واقعی سود برای مدیریت تبدیل میکند.
نتایج بررسی و تجزیهوتحلیل میتواند تحت عناوین زیر ارائه شود:
- تجهیزات، شامل اقدامات لازمالاجرا هنگام درخواست تجهیزات جدید
- منابع انسانی
- پشتیبانی (قطعات یدکی، مدارک فنی، ابزارها، وسایل اندازهگیری و نظارت)، از جمله لولهکشی و انواع لولهها در تاسیسات و مباحث جوشکاری لولهها در تاسیسات
- سازمان و مدیریت، شامل استفاده از رایانه
- زیرساخت
- محیط فرهنگی و اجتماعی
توصیهها باید اولویتهای ایجادشده را منعکس کنند؛ این امر به یک طرح کاری برای کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت منجر میشود. برآورد صحیح این هزینهها همچنین به تعیین دقیقتر هزینه نگهداری تاسیسات ساختمان برای مالکان و مدیران ساختمان کمک میکند.
بررسی کمی و کیفی کارکنان راهبری، نگهداری و تعمیرات «نت»
بررسی و ارزیابی کمی و کیفی کارکنان بخش «نت» یعنی سنجش نسبی عملکرد آنها در انجام کار مشخص در یک دوره معین، و همچنین تعیین استعداد و ظرفیتهای بالقوه آنها، بهمنظور برنامهریزی برای بهکارگیری بهتر این ظرفیتها.
در هر سازمان، پس از طراحی نمودار سازمانی (در چهارچوب محدودیتها، امکانات و اهداف سازمان) و برآورد نیروی انسانی، مراحل زیر طی میشود:
الف- گزینش و انتخاب نیروی انسانی
ب- آموزش نیروی انسانی پیش یا حین کار
ج- انتصاب، کارسپاری و بهکارگیری نیروی انسانی
د- ارزیابی کارآیی نیروی انسانی
برای ارزیابی کمی و کیفی کارکنان بخش «نت»، در درجه اول باید مشخص شود کارکنان با چه میزان کارآمدی و کارایی، وظایف خود را انجام میدهند. در مرحله اول فرآیند ارزیابی، مدیر با پاسخگویی به مجموعهای از سوالات (جداول پیوست)، اطلاعات را جمعآوری میکند؛ در مرحله بعد این اطلاعات تجزیهوتحلیل و در آخرین مرحله ارزیابی نهایی انجام میشود.
جمعآوری این اطلاعات از نظر مدیران بسیار مهم است، زیرا اطلاعات بهدستآمده مبنایی برای اصلاح و تغییر در نحوه انجام فعالیتهای راهبری، نگهداری و تعمیرات است؛ هرچه پاسخها دقیقتر باشند، ارزیابی نهایی هم دقیقتر خواهد بود.
الگوی ارزیابی
الگو و عوامل ارزیابی نیروی انسانی بخش «نت» با توجه به اهداف و ماهیت کار تدوین شده و از بخشهای زیر تشکیل میشود:
بخش اول – خصوصیات فردی
| الف- سنجش رفتار و خصائص: | منظور این است که خصوصیات رفتار ظاهری فرد که در محیط کار آشکار است و تاثیر مستقیم در نحوه انجام کار دارد، سنجیده شود. |
| ب- سنجش خودسازی: | منظور سنجش میزان کوشش فرد در کسب دانش، افزایش مهارتهای کاری و فضایل اخلاقی است. |
| پ- سنجش توانایی و استعداد: | کلیات تواناییهای بالقوه فرد، برای استفاده در تعیین انجام کارهای محوله، سنجیده میشود. |
بخش دوم – میزان و طرز انجام کار
| الف- کمیت و کیفیت کار: | نحوه انجام کار و توانایی فرد در ایفای وظایف محوله، به لحاظ کمی و کیفی، شامل دو بخش زیر سنجیده میشود: |
| ۱- کمیت کار: | شامل میزان سرعت و قدرت انجام کار |
| ۲- کیفیت کار: | شامل دقت، سلیقه، نظافت، پیگیری کار تا پایان و رعایت تقدم در انجام کارها |
| ب- وقتشناسی: | نحوه حضور و غیاب فرد و استفاده از اوقات اداری او سنجیده میشود |
| پ- تعهد در کار: | سنجش میزان خودکاری فرد بدون نظارت سرپرست، رعایت اصول ایمنی و همکاری با سرپرست و سایر کارکنان در کارهای دستهجمعی |
بخش سوم – سرپرستی و قدرت رهبری
برای سنجش توانایی فرد در ایجاد و حفظ رابطه صحیح با زیردستان، شناخت مشکلات همکاران، توان ایجاد هماهنگی و اجرای طرحها، کیفیت تصمیمگیری، راهنمایی و آموزش زیردستان و طرح و تدوین برنامهها، عوامل ویژهای در برگ ارزیابی پیشبینی شده است.
با توجه به تعاریف شکل ۳، مناسبترین وضعیت شاغل بخش «نت» در مقابل هر شرح عامل، با انتخاب عدد مناسب مشخص میشود و سپس با توجه به جمع کل اعداد، میتوان درباره وضعیت شاغل اظهار نظر کرد.
شکل ۳: فرم ارزیابی کارکنان
روشهای برنامهریزی بازدیدهای فنی
مقدمه
درخواستهای مربوط به عملیات پیشگیرانه، پس از بازدیدهای فنی دورهای صادر میشوند و بر اساس اولویتهای تعیینشده، در برنامه کار روزانه گروههای اجرایی تعمیراتی قرار میگیرند.
سطوح مختلف بازدیدهای فنی
آزمایشها یا بازدیدهای فنی برای عملیات پیشگیرانه را میتوان به ۴ طبقه (سطح) تقسیم کرد:
طبقه ۱- بازدیدهای انجامشده توسط انسان، بهوسیله حواس انسانی و بر اساس برنامههای دورهای بازدید.
طبقه ۲- بازدید انجامشده توسط انسان، با استفاده از وسایل و تجهیزات مخصوص بازدید که عبارتاند از:
- دورسنجها (برای اندازهگیری سرعتهای دورانی)
- آمپرمتر، ولتمتر و اهممتر (برای اندازهگیری مقادیر الکتریکی)
- انواع وسایل اندازهگیری ابعاد فیزیکی، نظیر کولیس و ورنیه (برای اندازهگیری ابعاد فیزیکی و تلورانسهای مجاز)
- دستگاههای نوسانسنج یا لرزشسنج (برای اندازهگیری میزان ارتعاش)
- حرارتسنج، رطوبتسنج و فشارسنج پرتابل
- دستگاههای پیشرفته با فرکانس مافوق صوت و اشعه ایکس، برای بررسی ساختار فلزی و وجود ترکخوردگی در بدنه دستگاهها، لولهها و شیرها
طبقه ۳- آنالیز شیمیایی روغنهای صنعتی کارکرده در دستگاهها؛ اگر میزان ذرات فلز وارد شده در روغن از حد معینی بیشتر باشد، نشانه ساییدگی غیرمجاز است و دستگاه باید مورد تعمیر قرار گیرد.
طبقه ۴- وسایل اعلام خطر و اعلام وضعیت کار دستگاه که بهطور دائم روی دستگاه نصب شدهاند، مانند نشاندهندههای حرارت و فشار که بهطور مستمر این عوامل را نشان داده و بازرسیکنندگان را از وضعیت کار دستگاهها مطلع میسازند.
تقسیمبندی تعمیرات برنامهریزیشده در PM
تعمیراتی که در فواصل برنامهریزیشده تحت عنوان PM انجام میشوند، به چهار دسته تقسیم میشوند:
الف- بازرسی: شامل فعالیتهای برنامهریزیشده روزانه و هفتگی
ب- تعمیر جزئی: شامل فعالیتهای برنامهریزیشده ماهیانه
ج- تعمیر متوسط: شامل فعالیتهای برنامهریزیشده ششماهه
د- تعمیر کامل: شامل فعالیتهای برنامهریزیشده سالیانه
روشهای کنترل در نگهداری و تعمیر
برای اینکه پیشگیری و نگهداری با برنامهریزی پیشبینیشده کنترل شود، به روشهایی نیاز است که تصمیمگیرنده در هر مرحله بتواند اطلاعات و کارهای انجامشده (در حال انجام یا انجامگرفته) را جمعبندی کند. برای این کار لازم است گروههای بازرسی نگهداری و تعمیرات «نت» بتوانند عملیات بازرسی و بازدیدهای فنی دستگاهها و تجهیزات را انجام دهند؛ به همین منظور باید فرمهای مشخصی تهیه شود که کلیه اطلاعات لازم را بهطور روشن در اختیار گروه بازرسیکننده قرار دهد.
برداشت از مطالب سایت تنها با ذکر منبع و لینک سایت مجاز میباشد
