قطعاً هر یک از تجهیزات تهویه مطبوع مزایا و معایبی دارد؛ هیچ سیستمی کامل نیست و پاسخگوی همه نیازها نمیباشد و با توجه به کاربری، نوع استفاده و فاکتورهای فراوان دیگر، آن سیستم انتخاب میشود. این مقاله به بررسی مزایا و معایب فن کویل میپردازد؛ ابتدا سیستم فن کویل بهطور کلی معرفی و سپس ویژگیهای آن بررسی میشود.
فن کویل چیست
فن کویل دستگاهی از سیستم تهویه مطبوع است که وظیفه تامین گرمایش و سرمایش ساختمان را برعهده دارد. همانطور که از نامش پیداست، از دو بخش اصلی فن و کویل تشکیل شده است؛ آب گرم در زمستان و آب سرد در تابستان از داخل کویلهای مسی یا آلومینیومی آن عبور میکند. فن، هوا را از داخل کویلها عبور میدهد؛ این هوا پس از عبور از کویل، تغییر دما میدهد و از طریق دریچه فن کویل به داخل واحد پرتاب میشود. این هوای مطبوع با هوای داخل اتاق تبادل حرارت میکند و دمای واحد را به مقدار دلخواه میرساند.
انواع فن کویل
در اینجا بهطور کلی انواع و اجزای فن کویل شرح داده میشود؛ برای مطالعه دقیقتر میتوانید مقاله بررسی انواع فن کویل و طرز کار آن را هم بخوانید. انواع فن کویل به شرح زیر است:
- سقفی توکار: این مدل در ساختمانها رایج است و به دلیل توکار بودن، فضایی اشغال نمیکند.
- سقفی روکار: روی سقف نصب میشود، اما اجزای آن روکار و در معرض دید است؛ امروزه کمتر مورد استفاده قرار میگیرد.
- زمینی: روی زمین نصب میشود؛ مشکل این نوع، اشغال بخشی از فضای داخل ساختمان است.
- دیواری: روی دیوار نصب میشود؛ از نظر ظاهری شبیه اسپلیتهاست، اما از نظر ساختاری کاملاً متفاوت است.
- کاستی: استفاده از این مدل بسیار رایج است؛ بهصورت توکار در سقف نصب میشود و در حالت عادی فقط یک دریچه در فضای ساختمان دیده میشود، در حالی که اجزای آن داخل سقف کاذب پنهان است.
اجزای فن کویل
اجزای فن کویل بهطور کلی شامل موارد زیر است:
- کویل: از جنس مس است و فینهایی از جنس آلومینیوم آن را احاطه کردهاند؛ آب سرد یا گرم از داخل این کویل عبور میکند و با هوا تبادل حرارت ایجاد میکند.
- الکتروموتور: وظیفه چرخاندن فن یا بلوور را برعهده دارد؛ معمولاً سهدور است.
- بلوور: همان فن است که با ایجاد جریان هوا، انتقال حرارت را افزایش میدهد.
- فیلتر هوا: پیش از ورود هوا به محیط، ذرات و گردوغبار را جذب میکند.
- شیر هواگیری: برای هواگیری سیستم استفاده میشود.
- کلید سلکتوری: برای تغییر سرعت موتور استفاده میشود و معمولاً سه دور کند، متوسط و تند را تنظیم میکند.
- ترموستات: برای تنظیم اتوماتیک دمای فن کویل به کار میرود.
ترموستات فن کویل
مزایای فن کویل
بهطور کلی فن کویلها مزایای زیادی دارند؛ به همین دلیل استفاده از آنها در ساختمانها رایج است و در بین کارفرمایان و مهندسان تاسیسات محبوبیت دارد، چراکه طیف گستردهای از کاربردها را پوشش میدهد. در ادامه هر یک از این مزایا بررسی میشود.
تفکیک مستقل بخشها
یکی از مهمترین مزایای فن کویل نسبت به سیستمهای هواساز، ایرواشر و کولرهای آبی، قابلیت کنترل مستقل آن در هر زون یا بخش است. با توجه به زونبندی ساختمان، دمای هر بخش را میتوان جداگانه کنترل کرد؛ برای مثال اگر در یک واحد مسکونی ۵ عدد فن کویل وجود داشته باشد، هرکدام میتواند دمای متناسب خود را داشته باشد و هر فرد در اتاق خودش دما را تنظیم کند. فن کویلها سیستم کنترلی دارند که به کمک آن دمای هوا تنظیم میشود؛ ترموستات دمای اتاق را اندازهگیری و به دستگاه دستور قطع و وصل میدهد. دور موتور هم بهصورت جداگانه قابل کنترل است.
توزیع دمای مناسب
توزیع دمای مناسب از دیگر مزایای فن کویل است. از آنجا که فن کویلها از نوع جریان اجباری هستند و برای توزیع دما از فن استفاده میکنند، با ایجاد جریان باد، هوا را به تمام نقاط توزیع کرده و بهسرعت دمای بخشهای مختلف اتاق را کنترل میکنند. در مرحله طراحی نیز میتوان با توجه به کاربری ساختمان، محل درها و پنجرهها و نقشه ساختمان، محل فن کویلها را طوری انتخاب کرد که بهترین توزیع دما برای ساکنین حاصل شود؛ این طراحی بخشی از تهویه هوای ساختمان محسوب میشود.
سرمایشی و گرمایشی بودن فن کویل
یکی از ویژگیهای بسیار مهم فن کویل این است که هم در تابستان و هم در زمستان کاربرد دارد. در زمستان، آب گرم از بویلر موتورخانه وارد کویلها میشود و فن، پس از عبور هوا از کویل، باد گرم میزند و دمای واحد را بالا میبرد. در تابستان نیز آب سرد از چیلرها وارد کویل شده و به همان ترتیب، فن کویل باد خنک میزند. برای تغییر سیستم در ابتدای فصل، کافی است مسئول تعمیرات و نگهداری موتورخانه سیستم را داخل موتورخانه تغییر دهد تا این تغییر در کل ساختمان اعمال شود؛ همین دوفصلیبودن، یکی از نکات مهم در کاربرد تهویه مطبوع و تبرید در ساختمانهای مسکونی و اداری است.
فن کویلها از نظر نوع لولهکشی به دو دسته دولولهای و چهارلولهای تقسیم میشوند. در مدل دولولهای، کویل سرمایشی و گرمایشی یکسان است؛ در فن کویل چهارلولهای، کویل سرمایشی و گرمایشی جداگانهاند.
اجرای سادهتر و اشغال فضای کمتر زیر سقف
برای اجرای سیستم فن کویل، فقط دو لوله آب رفت و برگشت کافی است و برخلاف سیستمهای داکت اسپلیت و هواساز، نیازی به کانالکشی ندارد؛ به همین دلیل هنگام اجرا فضای کمتری اشغال میکند و کار مجریان تاسیسات راحتتر است، چراکه لولهکشی زیر سقف به مراتب سادهتر از کانالکشی است. جزئیات اجرای صحیح این مرحله در دستورالعمل جامع نصب و راهاندازی فن کویل آمده است.
معایب فن کویل
در تاسیسات هیچ سیستمی کامل نیست و هر تجهیزی در کنار مزایای خود، معایبی هم دارد. شناخت کامل تجهیزات تهویه مطبوع کمک میکند هرکدام در جایگاه مناسب خود انتخاب و استفاده شوند. در ادامه برخی از معایب فن کویل بررسی میشود:
تعمیرات و نگهداری زیاد
تعمیرات و نگهداری زیاد از جمله معایب فن کویلهاست. تعداد فن کویل در یک ساختمان معمولاً بالاست؛ بنابراین تعداد زیاد تجهیزات مکانیکی، احتمال خرابی در ساختمان را هم بالا میبرد. فن کویلها بهتر است سالانه سرویس شوند که این کار نیاز به نیروی فنی و هزینه دارد. فن کویلها قطعات زیادی دارند که هرکدام احتمال فرسودگی و خرابی دارند؛ اما خبر خوب این است که تعمیر فن کویل پیچیدگی خاصی ندارد و نسبت به تجهیزات پیچیده موتورخانه آسانتر است.
کندانس در فصل تابستان
کندانس آب در تابستان از دیگر معایب فن کویل است. فن کویلهایی که در تابستان کار میکنند، روی کویل خود کندانس آب دارند؛ زمانی که آب سرد از داخل کویل عبور میکند، روی لولههای آن قطرات آب تشکیل میشود که باید از داخل فن کویل به بیرون منتقل شود. در سیستم تاسیسات، برای خروج این آب از لوله درین استفاده میشود.
عدم تامین هوای تازه
فن کویلها هوای داخل اتاق را مطبوع کرده و دوباره همان هوا را به اتاق برمیگردانند. طبق استاندارد مقررات ملی، طراحان باید هوای تازه ساختمان را برای ساکنین تامین کنند؛ هوای تازه علاوه بر تامین اکسیژن داخل ساختمان، آلودگیها را هم خارج میکند. به همین دلیل، ساختمانهای دارای سیستم فن کویل معمولاً به یک سیستم کمکی هوای تازه، مثل هواساز، نیاز دارند؛ نحوه عملکرد سیستمهای تهویه مطبوع در ترکیب با فن کویل، در مقاله جداگانهای بررسی شده است.
البته برخی فن کویلها دریچه هوای تازه هم دارند که بهوسیله آن میتوان هوای تازه داخل اتاق را تامین کرد.
| مزایا | معایب |
| کنترل مستقل دمای هر بخش (زونبندی) | نیاز به سرویس و نگهداری سالانه بیشتر |
| توزیع سریع و یکنواخت دما | کندانس آب روی کویل در تابستان |
| کارکرد چهارفصل (سرمایشی و گرمایشی) | عدم تامین هوای تازه بهتنهایی |
| نصب سادهتر و اشغال فضای کمتر نسبت به کانالکشی | وابستگی کامل به موتورخانه و چیلر مرکزی |
نتیجهگیری: کجا از فن کویل استفاده کنیم؟
بهطور کلی فن کویلها امروزه سیستمهای بسیار پرطرفداری هستند. اینکه کجا باید از فن کویل استفاده کرد، به کاربری و شرایط ساختمان بستگی دارد و نمیتوان برای همه پروژهها یک نسخه واحد پیچید. در درجه اول، فن کویل برای ساختمانهایی با تعداد زون یا بخش بالا مناسب است؛ برای مثال ساختمانهای مسکونی، اداری و تجاری گزینههای خوبی هستند. اما در محیطهای صنعتی که معمولاً بهصورت سوله و تکزون با سقف بلند هستند، استفاده از فن کویل چندان مناسب نیست. مکانهایی مثل تالار عروسی، استخر و باشگاه ورزشی که سقف بلند و مساحت زیاد دارند هم گزینه مناسبی برای فن کویل نیستند؛ در مقابل، برای فضاهایی که بهصورت واحدهای جداگانه تقسیم شدهاند، فن کویل انتخاب مناسبی است.
همچنین بهتر است فن کویل در ساختمانهایی به کار رود که موتورخانه آب گرم و سیستم چیلر دارند تا بتوان بهصورت چهارفصل از آن استفاده کرد. در نهایت، رعایت برنامه سرویس دورهای و اسیدشویی منبع کویلدار، نقش مهمی در طولانیشدن عمر مفید و کاهش معایب یادشده در سیستم فن کویل دارد.
برداشت از مطالب سایت تنها با ذکر منبع و لینک سایت مجاز میباشد
